De digitalisering van het Vlaamse onderwijs heeft de voorbije jaren een ingrijpende transformatie ondergaan. Waar technologie aanvankelijk slechts sporadisch werd ingezet, is ze vandaag diep geïntegreerd in zowel het leerproces als de brede communicatie- en infrastructuur van scholen. Deze ontwikkeling opent veel mogelijkheden, maar brengt ook nieuwe maatschappelijke uitdagingen met zich mee — waaronder het fenomeen van cyberpesten.

ICT gebruik in opmars

In 2021 werd het beleidsprogramma Digisprong opgestart om de digitalisering van het leerplichtonderwijs in Vlaanderen duurzaam en inclusief te organiseren(2023). Doel van Digisprong is onder andere zorgen voor een toekomstgerichte en veilige ICT-infrastructuur voor alle scholen, een doeltreffend ICT-schoolbeleid, ICT-competente leerkrachten en aangepaste digitale leermiddelen. 

Het rapport Digitaal onderwijs in Vlaanderen 2022 toont hoe de inspanningen concreet vorm kregen(z.d.). Dankzij Digisprong kregen scholen middelen om laptops/tablets, wifi, digitale leerplatformen en cloudinfrastructuur te implementeren. Hiermee transformeerde ICT van een bijkomstig hulpmiddel naar een structureel instrument binnen het onderwijs.

Daarnaast stelt het rapport Digitale transformatie in het Vlaamse onderwijssysteem: hervorming van ICT‑teams op school (2023) vast dat veel Vlaamse scholen vandaag beschikken over ICT-coördinatoren en een formeel ICT-beleidsplan, wat wijst op institutionele inbedding van technologie.

Met andere woorden: in Vlaanderen is digitalisering van het onderwijs (mede door Digisprong) overgegaan van een ad hoc of incidentele keuze naar een bewuste, gestructureerde en overkoepelende onderwijsinnovatie.

Van fysieke interactie naar digitale interactie

Door de toename van digitale toestellen en online leerplatformen is communicatie tussen leerlingen en leerlingen, leerlingen en leerkrachten, en ook buiten de lesuren voortdurend mogelijk geworden. De veralgemening van ICT in de klas en thuis betekent dat jongeren meer digitaal verbonden zijn, wat communicatiemogelijkheden vergroot, maar ook sociale interactie naar online omgevingen verplaatst.

Hoewel Vlaamse bronnen geen exact cijfer geven over de toename van online communicatie voor en na de Digisprong, wijst de stijgende infrastructuur en beschikbaarheid van digitale middelen erop dat digitale interactie vandaag een vaste waarde is in de leefwereld van leerlingen(2023). Dit schept een context waarin online contact (en dus ook online conflicten of pesterijen) makkelijker kan ontstaan.

Neveneffect digitalisering

De digitalisering van communicatie en sociale interactie verhoogt het risico op cyberpesten. In Vlaanderen maakte de overheid daarom in 2017 het initiatief Cyber‑Scan bekend, een toolkit die scholen helpt om een schoolbreed beleid rond cyberpesten te ontwikkelen(2017, 17 februari). 

Volgens het persbericht bij de lancering van Cyber-Scan was “1 op 10 leerlingen in Vlaanderen” slachtoffer van pestgedrag via online kanalen zoals sociale media of sms.

Cyber-Scan is opgebouwd rond preventie, detectie, interventie en nazorg en moedigt scholen aan om concrete afspraken te maken over ICT-gebruik, sociale media en digitale veiligheid binnen de schoolcontext.

Tegelijk erkent het beleid van Digisprong dat digitalisering niet enkel hardware en infrastructuur is, maar dat er ook aandacht moet zijn voor “veilig ICT-gebruik, mediawijsheid, privacy en welbevinden”. 

Dit onderstreept dat de kansen van digitalisering hand in hand moeten gaan met verantwoordelijkheden zoals het voorkomen van cyberpesten.

Toekomstvoorspellingen:

De verdere digitalisering van het Vlaamse onderwijs zal in de komende jaren een cruciale rol spelen in hoe leerlingen leren, communiceren en zich sociaal ontwikkelen. Het Vlaamse regeerakkoord 2024–2029 kondigt een voortzetting en versterking van de digitaliseringsinspanningen aan met een duidelijke focus op infrastructuur, digitale competenties en cyberveiligheid. Volgens de Vlaamse overheid wordt de digitale transitie binnen onderwijs niet enkel voortgezet maar ook verdiept met expliciete aandacht voor veiligheid, mediawijsheid en een sterker ondersteuningskader voor scholen (Kenniscentrum Digisprong, 2024).

Een eerste voorspelling voor de toekomst is dat scholen steeds meer beschikken over robuuste, professionele en veilige ICT-infrastructuur. Dit omvat zowel hardware voor leerlingen en leerkrachten als stabiele netwerken, beveiligde platformen en digitale leeromgevingen. De overheid benadrukt dat digitalisering structureel moet verankerd worden in scholen, wat de verwachting wekt dat digitaal leren volledig verweven zal geraken met lespraktijken en evaluatievormen. Hierdoor verschuift de onderwijsrealiteit naar een hybride leercontext waarin fysieke en digitale omgevingen naadloos in elkaar overlopen.

Daarnaast voorspelt het beleid dat digitale competenties van leerlingen, leerkrachten en schoolteams centraal zullen staan. Het toekomstige professionaliseringsbeleid richt zich op digitale geletterdheid, mediawijsheid en veilige omgang met technologie. Door de groeiende aanwezigheid van online leerplatformen, artificiële intelligentie en digitale communicatiekanalen zal van leerlingen verwacht worden dat zij niet alleen technisch vaardig zijn, maar ook kritisch, ethisch en bewust omgaan met digitale informatie en interacties.

Deze evoluties hebben belangrijke implicaties voor cyberpesten. Aangezien digitale communicatie verder toeneemt, zowel binnen als buiten schoolcontext, is het waarschijnlijk dat online conflicten, sociale druk en cyberpesten complexer en frequenter kunnen worden. Tegelijk onderstreept het beleid dat preventie en digitale veiligheid prioriteit krijgen. De overheid plant investeringen in cybersecurity, schoolbrede veiligheidsstrategieën en begeleiding rond digitale weerbaarheid. Dit suggereert dat scholen in de toekomst systematischer zullen inzetten op het voorkomen, detecteren en aanpakken van cyberpesten via pedagogische maatregelen, protocollen voor online gedrag en intensieve samenwerking met ouders en leerlingen.

Ten slotte voorspelt de beleidsvisie dat het onderwijs meer dan ooit een rol zal spelen in het vormen van digitaal burgerschap. Leerlingen worden voorbereid op een samenleving waarin digitaal contact, gegevensdeling en online identiteitsvorming centraal staan. Mediawijsheid, respectvolle digitale communicatie en bewustzijn rond privacy worden belangrijke voorwaarden om sociale veiligheid te garanderen. Hierdoor ontstaat een toekomstbeeld waarin digitalisering enerzijds nieuwe risico’s creëert, maar anderzijds kansen biedt om leerlingen sterker te maken in het omgaan met digitale uitdagingen, waaronder cyberpesten.

Groot nieuws:

Op 19/12 lanceerde de Vlaamse overheid Actieplan Mediawijsheid voor een veilig digitale samenleving. Het plan loopt van 2026-2029 met als ambitie elke Vlaming digitaal weerbaar en mediawijs te maken. Leerkrachten en ouders worden genoemd als sleutelspelers in het begeleiden van kinderen rond online veiligheid en mediagebruik. Ter ondersteuning worden er acties en o.a. informatief materiaal opgesteld (Vlaanderen Lanceert Actieplan Mediawijsheid Voor een Veilige Digitale Samenleving, z.d.).